هرآنکه جانب اهل وفا نگه دارد

خداش در همه حال از بلا نگه دارد

گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان

نگاه دار سر رشته تا نگه دارد

دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای

فرشته ات به دو دست دعا نگه دارد

توجه داشته باشید که اهل عرفان برخلاف قشریون مذهبی عقیده دارند که فرشتگان الهی (میکاییل و جبراییل و ....) در درون ما قرار دارند و اگر آنها از جانب خدا ماموریت یابند پیام او را بر ما نازل می کنند. چنانکه حافظ می گوید:

فیض روح القدوس ار باز مدد فرماید

دیگران هم بکنند آنچه مسیحا می کرد

"الم تعلم ان الله علی کل شیی قدیر"، (=مگر تعلیم نگرفته ای ؟ مگر نمی دانی که خدا بر هر چیز توانا است؟) خطابِ "مگر تعلیم نگرفته ای" در اینجا به  همین ملاها و قرآن پژوهان است که فکر می کنند صورت ظاهری آیات خدا غیرقابل تغییر و جاودانی اند. ایشان هرگز باور نداند که خداوند قادر است روح القدوس (فرشته جبرییل) را باز مامور کند تا آیات پروردگار را (در بیان دیگری، غیر زبان عربی) بر دل کسانی که هدایتشان را خواسته نازل کند و آن "تسلیم شدگان" را به این طریق رهنمود و بشارت شان دهد.   این ملاها و قرآن پژوهان با این طرز تفکر و باور (که فکر می کنند خدا آیات را نسخ نمی کند) همان کسانی اند که در معنا و مفهوم ایات خدا دست می برند و آنها را به سود و نفع خویش دگرگون می سازند؟ هم ایشانند که با جایگزین کردن متون الهی با کتابهای که خود می نویسند آیات الهی را از معنا تهی کرده اند. بنابراین خطاب قرآن به این کسان است. به این عبارت که اگر شما مردمان تحریفگر به فریبکاری های تان ادامه دهید و یا شمایی که قرآن می دانید (اهل کتاب) اگر شما در جهت تخریب معانی آیات الهی (ذکر) همچنان حقیقت را مقلوب می کنید، آنگاه خدا هم قادر است تا در دفاع از ذکر خود دست به هر اقدامی بزند. اقدامی که شما تحریفگران را به حیرت و سرگردانی دچار سازد. این کار البته شدنی است چنانکه طی تاریخ بارها شده و خواهد شد و خداوند قادر به انجام آن است.

نکته: اینکه قرآن (۹ سوره حجر ۱۵) می فرماید: "انا نحن نزلنا الذکر و انا له لحافظون" = همانا ما ذکر را نازل کردیم و ما خود از برای آن نگهبانیم". از ان روست که نشان دهد که خدا از طریق انسانهایی که به نیروی روح القدوسی مویدند معارف خویش را از دستبرد آخوندها و رهزنان مذهبی حفظ می کند. به همین خاطر خداوند در بیان این مطلب از واژه ذکر استفاده کرده که ذکر به معنی یاد و یادآوری از وجوهی است که آیات کتاب الهی در جهت تبیین آنها نازل شده اند. بنابراین، وجه معنوی آیه نیست که نسخ می شود بلکه صورت ظاهری آیه است که البته هر زمان با برانگیخته شدن رسولی آنها را منسوخ و یا تبیین و یا تثبیت می کند(6).  اگر خدا آیات خویش را به نشانه های همانند و یا بهتر از آنها جایگزین نکند حقایقی که این چنین تحریف شده اند هرگز آشکار نمی شوند و معارف الهی از دست خواهند رفت. این سخن یعنی اینکه شیاطین (دین سازان و آخوندها) موفق شده اند که حقیقت را از میان بردارند و مردمان را با نشانه های مقلوب شده و تحریف شده گمراه ساخته و به مقصود خود یعنی فساد در روی زمین نائل آیند.

در عین حال باید توجه داشت که انسان ها در شرایطی می توانند حقايق را دریابند که بتوانند به عصری که در آن زندگی می کنند و زبانی که در آن عصر رایج است احاطه داشته باشند، در نتیجه اگر انسانها به اصطلاحات و نشانه هایی که فرضا در ۱۴۰۰ سال پیش یا ۳۳۰۰ سال پیش رایج بوده، آشنا نباشند راهی به درک موضوعات مذهبی ندارند. پس برای انکه مردمان هر دوره ای بتوانند به حقیقت دین پی ببرند می باید آیاتی باشد که بتواند با مردمان آن دوره بخصوص، نقل معنا کند.  این بدان معنی است که آیات الهی می باید هر زمان از همان محتوای معنایی برخوردار باشند که رستگاران ادوار گذشته از آن برخوردار بوده اند. درحالیکه می دانیم که در هر زمان قدرت طلبان زمان دین را برای سودجویی های خود دستاویز می کنند و اینجاست که آنها آیات و نشانه ها (و حتا احکام) الهی را با تعاریف من درآوردی شان تحریف و دگرگون می کنند. بنابراین هر زمان ممکن است آیات بگونه ای تحریف شوند که برای مردمان آن دوره و دوره های بعد ناقل معنا نباشند. این درحالی است که آخوندها (درهر مذهب) فکر می کنند که نشانه های دینی آنها و نوعی که ایشان آنها را معنی می کنند ابدی و غیرقابل تغییر اند. درحالی که قرآن به خلاف آن باورها عقیده دارد که آیات ممکن است تحریف و منسوخ شوند. بنابراین اگر آنهایی که علاقه دارند که از متون دینی به حقیقت برسند می باید بدانند که متون و تعابیری که مترجمین و مفسرین از متون می کنند قابل اعتماد نیستند و از اینرو نباید که آنها در صورت ظاهری آیات و احکام درجا بزنند بلکه می باید در پی شناخت معنویت آیات و نشانه ها باشند. درعین حال باید همه انسانها به این حقیقت اصولی آگاه باشند که دین برای تعالی انسان و جامعه و تکامل خلقت و تکوین کرامت انسان نازل شده و نزد خدا هیچ چیز بالاتر از کرامت روح آدمی و عدل و انصاف نیست. غیر از قرآن کریم که به صراحت به این معانی اشاره دارد ما این حقیقت بزرگ را در سخن انبیاء بنی اسراییل و بویژه ارمیاء نبی نیز می بینیم که می فرماید (ارمیاء ۲۴ و ۲۳: ۹): "خردمند از خرد خود فخر نکند ، و زورمند از زورمندی خویش مفتخر نشود و ثروتمند از ثروت خود سرافراز نباشد بلکه هرکس فخر کند از این فخر کند که معرفت دارد و مرا می شناسد که من خداوند هستم که رحمت و انصاف و عدالت را در زمین بجا می آورم چراکه خرسندی من در این چیزها است". بنابراین باور داشته باشیم که اسلام با همه آزادی های انسانی ، آزادی هایی که کرامت می آورند ، بویژه برابری حقوق همه ابناء بشر از هر جنس و نژاد ، موافقت دارد، چراکه در معنای "اسلام" و یا "شالوم" غیر از صلح و تسلیم به قوانین هستی و اجرای عدالت و انصاف معنای دیگری نمی توان یافت.

اگر مفهوم واژه "آیه" را که در متن آیه ۱۰۶ آمده به معنی آیة الله (= انسان کامل)، بگیریم آنگاه بطن معنوی دیگری از این آیه به دست می اید و آن این است که هرگاه آیات الهی یعنی انسان های کامل، اعم از پیامبران و اولیاء الله می میرند خداوند جای آنها را با انسانهای معنوی همانند و یا کاملتر پر می کند.  بنابراین اين خداست كه هر زمان به اصطلاح و زبان هر مردمی حقایق معنوی (بویژه حکمت) را به زبان ایشان نازل می کند و آن را برای آن دوره ها و نسلهایی که ایشان با آن زبان آشنایی دارند، تبیین می کند. چراکه "خدا ، خدای زنده و پابرجا است و او را چرتی نبرده" که فرضا غافل باشد و نبیند آخوندها چه می کنند. بلکه هرگاه آنها آیات را از معنویت و روحانیت تهی می کنند و انسان های معنوی را می کشند خداوند آن آیه را (یعنی آن انسان معنوی را) با آیه دیگری_که از نظر معنوی یا همانند آن و یا بهتر از آن است_ جایگزین می کند. چرا که او قادر است هر زمان آیاتی را مثل آیات گذشته و یا بهتر از آنها به منصه ظهور آورد.  به همین خاطر است که مولوى مي گويد: ”باز جو پيغمبر ايام خويش “ یا حضرت رسول اکرم می فرماید: "من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتت الجاهلیة"، یعنی کسی که می میرد و امام زمان خویش را نمی شناسد، مرده اش مرده جاهلیت است. یعنی اگر کسی فرضا در قرن پانزدهم هجری، به ولایت علی بن ابی طالب ایمان دارد و حتا به امامت او معترف است اما امام زمان خودش را نمی شناسد که از او تعلیم و فرمان پذیرد، او مانند کسی است که از دین بی خبر است و با مردمان دوران جاهلیت حشر و نشر می کند. چراکه دین تنها در زمانی می تواند به حال مردمان مفید واقع شود که معارفش به روز و زمان هر دوره نو نو شده باشد و آن را رهبری باشد که بتواند "آیات خدا را بر ایشان تلاوت کند و پاکشان کند و آنها را کتاب و حکمت بیآموزاند ".

این معنا را وقتی با مفهوم آیه بعد _ آنجا که می فرماید: "له ملک السموات و ما فی الارض و مالکم من دون الله من ولی و لا نصیر"_ یکجا قرار می دهیم به این حقیقت دست پیدا می کنیم که فقط از کسانی می توانیم رهنمود بگیریم که قدسی و الهی باشند. کسانی که با روح القدوس وجود خویش در ارتباط اند و با او دوستی دارند. ایشانند که می توانند ما را هدایت کنند و لاغیر. یعنی از غیر اولیاء الله هیچکس نیست که بتواند از دون خدا ما را در این امور ولی باشد و یاری دهد". بنابراین بیهوده به دنبال راه مدعیان ، آخوندها ، ملاها و صوفی های فریبکار و فیلسوفان گمراه نیفتید که آنها همه دون خدا و همه در دستگاه حق بیکاره اند.

در عین حال حكمت اين آيه (۱۰۶) در ادامه آيات قبل و هم چنين آيه ۱۰۷ و آيات بعدى است كه قرآن بخواهد بیان کند مردمان نباید که از نشانه های منسوخ شده پيروى كنند. چراکه از چگونگی درستی آنها بی خبرند و بعلت بدآموزی های مذهبی و همچنین تحریف ملاها نمی توانند حق مطلب را از آنها دریابند. اینکه پيامبر عالي مقام اسلام فرمود:"من دو چيز گرانبها را در بين شما مي گذارم، كتابم و عترتم" به همین خاطر است. چراکه مشخص است که مفاهیم واژه های کتاب به دلیل تحریف و نسخ هر زمان ممکن است تغییر کند اما عترت یعنی آن کسی که ملهم از روح القدوس است و کسی است که به حکمت نازله الهی دست پیدا کرده ،  می تواند معنای درست نشانه ها و آيات را هر زمان برای رهنمونی انسانها بیان دارد. مفهوم امام زمان (به تعبیر شیعیان نخستین) و یا به تعبیر عرفا "عارف وقت" (7) نیز جز اين نيست كه او از آنجایی که در ارتباط با روح القدوس وجود خویش است (یعنی از مرتبه روحانی است) پس قادر است نشانه هاى الهی را در هر عصر با زبان و اصطﻼح مردم آن عصر براى ایشان بيان كند. در حاليكه مذهبيون و ملاها و فیلسوفان و صوفیان قدرت طلب و مدعیان از آنجایی که از مرتبه دون الهی اند تعلیماتشان به دلیل تحریف و نسخ همه کهنه و منتفی از خير و بهره الهى (یعنی حکمت) است (موضوع آیه ۱۰۵).

” اَلَم تَعلَم“ يعنى مگر تعليم نگرفته اى؟ يعنى مگر نميدانى؟ یعنی آقایی که خودت را دانشمند می دانی مگر شما تعلیم نگرفته اید که خدا قادر است هر کاری را بکند؟ یعنی فرضا هر آیه را نسخ کند و جایش را با آیه دیگری_ همانند و یا بهتر از آن_ نو و بدل کند؟ چراکه اگر شما انسانهای دانا و آگاه (اهل کتاب) با کسانی که به خدا نسبت دروغ می دهند (کافران و مشرکان اهل کتاب) که مدعی اند و معانی عالیه را بخود منتسب می کنند (مثل ولایت) و به اینگونه آیات خدا را به سود و نفع خویش و سیاست زمانه تحریف می کنند، مبارزه نکنید تا که دست آنها از امور دین و دنیا ساقط شود، آنگاه آیات الهی بر اثر دست درازی آنها و سکوت شما آقای دانشمند از معنا و مفهوم تهی می شود. اینجاست که اگر همه بخواهند کافری بکنند و نخواهند که با این تحریف گران در نیفتند، آنگاه خداوند (به جهت حفظ دین) همه آن بساط را یکمرتبه نسخ و نابود می کند و برای بیان روحانیات خویش رقم دیگری از نو طرح می ریزد. این نسخ و نابودی و این طرح نو برای قوم یهود به چندبار تکرار شده است، کمآنکه برای ملت اسلام نیز به چندین بار اتفاق افتاده است. اینکه حافظ در غزل مشهورش می گوید:

بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم

فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم

اگر غم لشکر انگیزد که خون عاشقان ریزد

من و ساقی بهم سازیم و بنیادش براندازیم

همه از آنروست که نشان دهد که روح القدوس در وجود او متجلی است و او می تواند همان کاری را کند که پیامبران بزرگی چون موسا و عیسا و محمد کرده اند:بیا تا گل بر افشانیم ..... یعنی بیا خوشحال باشیم و می معرفت را در ساغر دل بریزیم و از این طریق از محدودیت فلک زمان و مکان خارج شویم و از عالم لایتناهی طرحی نو برای سامان خودمان در این جهان بریزیم. بعبارت روشنتر: بیایید با هم این دین ریایی (اسلام ریایی مرسوم آن دوران) را نسخ کنیم و بجای آن طرح نو بریزیم. اینجاست که اگر قشریون  غمساز و خانه خراب کن بخواهند خون عاشقان خداجو را بریزند من (حافظ) و ساقی ازل (روح القدوس) با هم می سازیم و بنیاد آن ریاکاران خانه خراب کن را بر می اندازیم. بنظر می رسد که حافظ قصد براندازی این اسلام ریایی را داشته است. پیشتر از این نیز حسین بن منصور حلاج به قصد براندازی اسلام عباسی همین گونه عمل کرد و پیشتر از او حسین بن علی نیز به قصد براندازی اسلام اموی به همین صورت قیام کرد. قیامی که بر همه تعابیر و تفسیرات قدرت طلبانه مذهب آن روز غالب آمد و آنها را نسخ کرد. گرچه هیچگاه نه قشری مذهبان و نه مذهب ستیزان آن را به درستی درک کرده اند.

قیام امام حسین علیه یزید و لشکر خانه خراب کن او همه ازآنرو بود که بخواهد حفط دین و حفط سنتها و آیاتی را کند که پیامبر گرامی اسلام به فرمان خدا و یاری ساقی ازل (=جبرییل =روح القدوس) آن را طراحی کرده بود. طرحی که در آن تاریخ به سبب قدرت طلبی قشریون مذهبی و سرکردگان ستمکارن شان می رفت برای همیشه نابود شود. چنانکه اینک این خطر هست که آن طرح و آن آیات همه به دست مشتی آخوند نادان و دنیادوست و دزد و آدمکش نابود شود. بنابراین خطاب "الم تعلم" که به دوبار (هم در آخر این آیه و هم اول آیه ۱۰۷) تکرار شده می تواند به آنهایی اشاره کند که با وجودی که دانا هستند و خود را دانشمند می دانند اما با این قدرت طلبان و تحریفگران سازگاری می کنند و یا که مبارزه نمی کنند. آری خطاب این آیه به همه مدعیان مذهبی بویژه "دانشمندان مذهبی" است که:  

۱۰۷ - مگر تعليم نگرفته ايد كه "پادشاهى آسمانها و زمين" به خدا اختصاص دارد

و براى شما از دون خدا، نه ولی اى هست و نه ياورى.

یعنی شمایی که قرآن می خوانی، مگر نمی دانی که می باید از کسی رهنمونی و یاری بگیری که او  دون خدا نباشد؟ بعبارت دیگر، کسی باشد که الهی باشد و با روح القدوس وجود خویش در ارتباط باشد. دون خدا يعنى مرتبه ماسوالله. یعنی مرتبه ای که از حق پست و دور است. بنابراین آنهایی که از مرتبه دون خدا با شما از دین سخن می گویند تعلمياتشان پست است و شما را به حقیقتی رهنمون نمی سازد. زیرا آنها منکر روح القدوس اند و باور ندارند که روح القدوس می تواند به اذن خدا پیام خدا را دوباره بر امی یان و آنهایی نازل کنند که غیر ملاها و دانشگاهی ها و مدعیان باشند. زیرا این مدعیان به"ذکر" دسترسى ندارند و به همین خاطر آنها نمی توانند شما را به جهت رهنمونی و رستگاری كمكی باشند. بنابراین اگر شما مردم مذهبی به ادعای این مدعیان بها ندهید و آنها را پیروی نکنید (بلکه با آنها مبارزه کنید و با آنها جهاد کنید) آنگاه آنها هم قادر نخواهند بود تا به تحریف حقیقت بپردازند.

موضوع"پادشاهى آسمانها و زمين" به دو نکته اساسی اشاره دارد:

۱- اینکه خدا قادر به هرکاری است یعنی اینچنین نیست که آیات و احکام قران (یا هر کتاب مقدسی) ابدی باشد و خدا قادر نباشد که آنها را نسخ نکند، یا اینکه نتواند پیام خویش را در فرم دیگری مطرح سازد. بلکه اگر تعلیم گرفته باشی می باید بدانی که خدا قادر به انجام هر کار از جمله نسخ و حتا فسخ هر چیز هست.

۲- اینکه موضوع "پادشاهى آسمانها و زمين" به اصل اساسی"ولایت" اشاره دارد. یعنی موضوع رهبری دینی. یعنی اینکه امر ولایت و رهبری دینی _هم در مراتب آسمانی (عالی) و هم در مراتب زمینی (دون) _به خدا اختصاص دارد. بعبارت دیگر اهالی زمین (در ارتباط با هدایتشان) می باید از کسی فرمان بگیرند که به امر خدا آگاه است. و اینکه اصل فرمانروایی و فرمان پذیری (ولایت و اطاعت) به خدا اختصاص دارد. بنابراین از کسی می باید دستور گرفت و تعلیم گرفت که از مرتبه قدسی باشد (نه دون خدا). کسی باشد که خداوند موضوع تعلیم گرفتن و فرمان پذیری (ولایت) در آن زمان را به او تفویض کرده باشد. به سخن دیگر  کسی باشد که خلیفة الله است و کسی است که می تواند انسانها را به سوی بهشت و ارامش هدایت کند. بنابراین بیهوده به راه مدعیان و آخوندها و ..... نروید و از جانب خود و یا آنها برای خود ولی انتخاب نکنید که این امر به خدا اختصاص دارد. یعنی در امر دین فضولی و دخالت نکنید که این کار (ولایت) بر عهده مردمان نیست. درعین حال کار بگونه ای است که برای شما از دون خدا (یعنی از ملاها و آخوندها و اینهایی که مدعی اند) "نه ولی ای هست و نه یاوری". یعنی اینها که مدعی امر ولایت و حکومت اند (فقها و حاکمان)، شما را نه می توانند راهنمایی کنند و نه حتا قادرند کمکی باشند. "نه ولی و نه یاوری" یعنی اینها ول معطل اند و کوچکترین کمکی نمی توانند به شما بکنند. این مطلب را اگر آخوندها و این مدعیان می فهمیدند، آب می شدند و به زمین فرو می رفتند.

دیگر اینکه موضوع "پادشاهى آسمانها و زمين" به امر هدایت و رستگاری مربوط می شود. موضوعی که ما در اصطلاح معارف اسلامی به آن "ولایت" می گوییم. چیزی که در "مسیحیت" و در زبان انگلیسی از آن به "Kingdom of Heaven" تعبیر می کنند. حال آنکه به تعبیر قرآن "این پادشاهی هم آسمانی (بهشتی) است و هم زمینی است. درواقع قرآن با آوردن عبارت "پادشاهى آسمانها و زمين" مشخص می کند که حیطه عملکرد این پادشاهی (ولایت) هم آسمانی و هم زمینی است یعنی اینکه خداوند هم در جهان مینوی و هم در زمین یار آنهایی است که قوانین او را پی روی می کنند. بنابراین این خدا است که در هر عصری امر ولایت خویش را برای مردمان آن عصر نازل می کند. (موضوع آیات قبل و موضوع سوره انا انزلنا). و اینکه انسانها اگر هدایت را جستجو می کنند می باید از امر کسی پیروی کنند که او در آن عصر از جانب خدا ماموریت یافته است. او به واقعیت الهی است. یعنی دون خدا نیست. یعنی کسی است که با روح القدوس وجود خویش آشنا است و ذکر و امر حق به زبان و دست او جاری است. یعنی کسی که ولایتش را از جانب خود و یا از جانب ملاها و  فلان مرجع و یا سازمان دینی به دست نیآورده بلکه خداوند از مرتبه امر او را برگزیده است. به سخن ساده تر او باید که امام زمان و عارف وقت خویش باشد. نه چون آخوندها و ملاها و صوفیان دام انداز و مدعیان دروغزن که ایشان همه دون خدایند و گوش دادن به سخن آنها برای شما نه رهنمود است و نه اینکه می تواند به شما یاری رساند.

با تعلیم گرفتن از  چنین معلمی و رهنمود از چنین رهبری است که انسانها می توانند جهت هدایت و رستگاری شان یاری شوند، در حاليكه با تعليمات تحریف شده و رهبری گرفتن از کسانی که دون خدایند  انسانها قطعا" گمراه شده و به ضلالت و گمراهی خواهند افتاد. چراکه آنها دون خدا و از غیر و ماسوی الله اند. وقتی قرآن می گوید: "و براى شما از دون خدا، نه ولی اى هست و نه ياورى" یعنی اینکه رهبری ها و توصیه های کسانی چون ملاها و رهبران مذهبی مدعی برای شما کارساز نیست. به سخن روشن تر: شما مردم با گوش دادن به سخن این دروغزنان نه به هدایت می رسید و نه حتا کمکی می شود که شما معرفت پیدا کنید. که منظور همین شیخان جاهل و پیران گمراه اند که مدعی اند و خود را آیت الله و حجت الاسلام و پیر و مرشد و خاخام و کشیش و اسلام شناس و  ... می دانند.

نکته: قرآن گرچه می گوید ولایت به خدا اختصاص دارد اما این سخن به آن معنا نیست که انسانها از رسیدن به این فضل و موهبت محروم باشند، بلکه قرآن عقیده دارد که در هر عصری کسی هست که به فضل الهی مصداق نزول این پادشاهی در روی زمین است. بشرط اینکه این فضیلت (امرخلافت و رهبری دینی) از مرتبه الهیات پاک به او رسیده باشد، نه آنکه ادعا کند و از جانب خود و یا شورای فقیهان و اسقفان و ... به این مقام برگزیده شده باشد.

غواص درياى معرفت خواجه شمس الدين محمد حافظ اين مطلب را به  زيبائى تمام بيان فرموده است:

سالها دل طلب جام جم از ما مي كرد

و آنچه خود داشت ز بيگانه تمنا مي کرد

گوهرى كز صدف كون و مكان بيرون بود

طلب از گم شدگان لب دريا مي کرد

مشكل خويش بر پير مغان بردم دوش

كو بتائيد نظر حل معما مي كرد

ديدمش خرم و خندان قدح باده بدست

واندر آن آينه صد گونه تماشا مي کرد

گفتم اين جام جهان بين بتو كى داد حكيم

گفت آن روز كه اين گنبد مينا مي كرد

فيص روح القدس ار باز مدد فرمايد

ديگران هم بكنند آنچه مسيحا مي كرد

(یعنی : دیگران هم بکنند آنجه پیامبر می کرد. بعبارت روشن تر: اگر روح القدوس باز مدد کند می توان همان کارهایی را کرد که پیشتر رسولان الهی کرده اند. بنابراین فرض بر این قرار ندهید که دیگر افرادی مثل عیسا و محمد ظهور نخواهند کرد چراکه اگر خدا بخواهد و روح القدوس کمک کند هرکس می تواند به معراج برود و به اوج معنویت پرواز کند. یعنی می تواند سقف فلک را بشکافد و دوباره از آن عالم مینوی و لایتناهی طرح نو بریزد و آیات دین الهی _یعنی ذکر_ را در فرم نوتری بیان کند )

گفت آن يار كزو گشت سر دار بلند

جرمش اين بود كه اسرار هويدا مي كرد

یعنی این سخن ها را که بتو گفتم (در مورد اینکه هرکس می تواند به معراج برود و .....) پیش خودت نگهدار و به کسی نگو. چراکه اگر آخوندها و صوفی ها بو ببرند که ما با این طرز بیان چه قصدی داریم آنگاه  ما را خواهند کشت. مثل حسین بن منصور حلاج که سرش بالای دار رفت. زیرا او نیز قصد براندازی داشت و با این حرفهای تکراری آخوندها و مطالب منسوخ شده صوفی های قدرت طلب مخالفت داشت و می خواست طرح نو بریزد که "دوستان" لوش دادند. 

گفتمش سلسله زلف بتان از پى چيست

گفت حافظ گله ئی از شب يلدا مي كرد

به او (پیر مغان) گفتم که این زنجیره اولیاء الله_ افرادی مثل حسین بن منصور حلاج ، عین القضات همدانی ، شهاب الدین سهروردی و .... حسین بن علی و علی بن ابی طالب و عیسی بن مریم : اینها که در راه خدا شهید شده اند و جانشان را بر سر فاشگویی حقیقت فدا کرده اند (سلسله زلف بتان = زنجیره اولیاء الهی که یکی در پی دیگری زنجیره زلف معشوق اند و به او یعنی به خدا اتصال دارند) چگونه است که این زلف سیاه ( ناشناخته) و در پی هم مثل زنجیر بلند است؟ از آنجایی که طرز لحن حافظ در این سئوال اعتراض آمیز و گله مند است، پاسخ آن پیر روشن ضمیر بلکه آن ولی زمان (کسی که جام جهان بین دارد و به سر حقیقت آگاه است ) به حافظ چنین است: اعتراض و گله شما در این باره مثل آن سیاهی است که در شب یلدا هست چراکه داستان این قضیه مثل داستان شب یلدا گرچه بلند است و سیاه و خاطر  شما (حافط) را می آزارد، اما بالاخره آن هم پایانی دارد و نهایت در پس آن شب بلند، آفتاب صبح امید طلوع خواهد کرد. حافظ در جایی به این مشکل اشاره دارد:

برآی ای آفتاب صبح امید

که در دست شب هجران اسیرم 

۱۰۸- آيا شما هم مي خواهيد از رسولتان همان سئوالی را كنيد كه قبلاً از موسا پرسيدند؟

و هر كه کفر را با ايمان بدل کند،

پس او محققا"ميانه راه را گم كرده است.

گرچه در این آیه موضوع سئوال بنی اسراییل دقیقا روشن نیست و از سیاق عبارت آیه نیز معلوم نمی شود که موضوع سئوال بنی اسراییل به کدام یک از پرسش های ایشان اشاره دارد، اما از آنجایی که موضوعات آیات سوره بقره (مثل دیگر سوره ها) در پی یکدیگر می ایند و آنها را می باید در ارتباط با آیات پس و پیش شان خواند، می توان فهمید که سئوال بنی اسراییل از موسا از چه قرار بوده است.

وقتی قرآن در آیه قبل به این مطلب اشاره می کند که پادشاهی آسمانها و زمین به خدا اختصاص دارد و خدا این فضل را به بنده برگزیده خودش اعطاء می کند البته هر قومی که این سخن را از پیامبرش می شنود (به ویژه اقوامی مثل عرب و بنی اسراییل که پیش از ظهور پیامبرانشان دولت و قدرتی نداشتند) آنگاه این سئوال برایش بوجود می اید: آیا ممکن است خدا ما را نیز به موهبات دنیوی و نعمت سروری بر جهان برخوردار کند؟ درواقع این سئوالی است که اغلب انسانها بویژه انسانهای مذهبی دارند و غالبا نه در پی موضوع ولایت ملکوتی بلکه خواستار پادشاهی و امر ولایت زمینی اند ، آنهم به آن نحوی که بتوانند قدرت طلبی کنند و سلطه و سیطره شان را بر دیگران عملی سازند. بنابراین خطاب آیه ۱۰۸ "شما هم مي خواهيد از رسولتان همان سئوالی را كنيد كه قبلاً از موسا پرسيدند؟ " به اعراب تازه مسلمان است که گویی با برخورداری از اسلام قصد قدرت طلبی دارند و می خواهند به جبران حقارت هایی که بر اثر بی قدرتی از دیگر اقوام سلطه گر دیده اند به نعمت های زمینی دست پیدا کنند. این مطلب را ما از نحوه بیان این ایه و هم چنین موضوعی که در آیه ۶۰ همین سوره بقره آمده در پیوند با آن درخواستی که بنی اسراییل از موسا می کند، می توانیم دریابیم. درواقع پیامبر گرامی اسلام خطاب به مسلمانان می فرماید آیا شما هم می خواهید پایتان را جای پای یهودیان بگذارید که از دین الهی قصدشان بهره مند شدن از بهره های زمینی بود؟ ما وقتی تاریخ اسلام و مذهبیون مسلمان را مطالعه می کنیم آنگاه می توانیم بخوبی دریابیم که چراست که پیامبر گرامی اسلام نگران این مطلب بوده که نکند مسلمانان هم به همان راهی بروند که یهودیان پیش از آنها رفتند. این نکته البته منطقی و قابل درک است. چراکه برای مردمانی که هیچگاه (تا پیش از تاریخ ظهور پیامبران شان) برخوردار از دولت و قدرت نبوده اند وقتی می شنود که پیامبرشان می گوید که خداوند آنها را فضیلت داده و ملکوت اسمانها را برای شان در زمین نازل کرده مشکل است که_ در بعد نبود پیامبرشان_ بتوان آنها را کنترل نمود و ایشان را برحذر داشت که بر اثر اتحاد و تجمع قدرتی که از طریق دین بدست آورده بودند از موضوع سیادت زمین دست بردارند و نخواهند که به جبران حقارت ها شان بر دیگر اهالی زمین تفوق پیدا  کنند. این مطلبی است روشن و ما امروز می دانیم که در ابتدای تمدن جهان ملتها با دین و مذهب (از نظر فرهنگی و سیاسی) به چنان هویتی دست پیدا می کنند که می توانند براحتی بر دیگران برتری جویند. اما نکته جالب اینجا است که قرآن در ایات بی شماری این موضوع را پیش بینی کرده و به همین خاطر با همه باورمندان اتمام حجت کرده که به درخت قدرت نزدیک نشوند. چنانکه هم در این آیه و هم در پیوند سخن ایه ۶۰ ( "کلوا و اشربوا من رزق الله و لا تعثوا فی الارض مفسدین" = یعنی از مائده های الهی بخورید و بیاشامید اما آنها را در زمین تبه کاران فاسد نکیند) به باورمندانش می اموزد که اگر دین و دنیا را بهم مخلوط کنید آنگاه "کفر را با ايمان بدل کرده اند، (وهرکه چنین کند) پس او محققا"ميانه راه را گم كرده است. آنچنانکه در شرح آن آیه نیز بیان کردم معنی این ایه آن است که انسانها نباید موضوعات معنوی را به خواسته های زمینی آلوده کنند. اگر مردمی برخوردار از تعلیمات معنوی هستند باید که صرفا آن تعلیمات را به جهت رشد روحانی خود بکار گیرند نه آنکه از آن تعلیمات بهره بگیرند تا که برتری طلبی کنند و فرضا به حکومت و قدرت و امور زمینی دست پیدا کنند. همچنانکه قوم موسا نیز بعداز این مطلب از موسا خواستند که او از خدای خود برای آنها سبزی و خیار و عدس و سیر و پیاز بیآورد. (آیه ۶۱) و موسا هم در جواب ایشان گفت: "آیا می خواهید چیزی را که پست تر است جانشین چیزی کنید که بهتر است؟ پس به سرزمینی فرود آیید که آنچه را خواهید بیابید، و آنها را (آنجا) به ذلت و مسکنت زدند و به خشم خدا گرفتار آمدند چراکه به آیات خدا کفر می ورزیدند....".

بنابراین شرح آیه ۱۰۶ چنین است که اگر شما مسلمانان فکر می کنید که با داشتن اسلام می توانید به خواسته های زمینی دست پیدا کنید و در زمین به پادشاهی و قدرت برسید، آنگاه کور خوانده اید. چراکه در آنصورت ایمان تان را با کفر عوض کرده اید. و هرکه ایمان را با کفر بدل کند البته میانه راه را گم کرده است. یعنی که گمراه شده و بجایی اینکه به کعبه برسد سر از ترکستان در می آورد. بجای اینکه به بهشت و رستگاری برسد سر از منجلاب فساد و تباهی در می آورد. (حقیقت این مطلب را امروز ما بخوبی شاهدیم که بر اثر اختلاط دین و سیاست و قدرت در کشورهای "اسلامی" ، از جمله کشور ایران، چگونه این کشورها به منجلاب فساد و تباهی گرفتار آمده اند و راهی هم برای نجاتشان از این ورطه گمراهی تصور نمی شود).      

در عین حال موضوع این آیه با نکته ای که در ایه ۱۰۷ اشاره شده : "برای شما از دون خدا نه ولی است و نه یاوری" بی ارتباط نیست. چراکه وقتی مردمانی برای رشد روحانی و معنوی خود کسانی را به رهبری برگزینند که ایشان دون خدا باشند البته مشخص است که راه شان به ترکستان ختم می شود. به همین خاطر معتقدم که موضوع "پادشاهی آسمانها و زمین" به امر ولایت دینی مربوط است و ان از موضوعات بسیار مهمی است که اگر دینمداران آن را جدی و مهم نگیرند و بخواهند سرسری و تقلیدی از آن بگذرند البته می تواند ایمانشان را به کفر بدل نماید. یعنی آنها را به منجلاب فساد و تباهی سرنگون کند. بنابراین از این بابت شایسته است که هرکس نگران موقعیت دینی خود باشد و اینکه بیندیشد که امر رهبری دینی خود را به دست چه کسی می سپارد. بویژه در زمانی که پیامبر و امامی با مشخصه محمدبن عبداله و علی بن ابی طالب در میان ما نیست.

موضوع سئوال بنی اسراییل از موسا می تواند به نوعی به همین امر اشاره داشته باشد. چراکه در شرح همان ایات ۶۰ به بعد مفصلا بیان کردم که موسا با در خواستتش از خدا از اینکه بخواهد قومش را ساقی باشد(واذ استسقی موسی لقومه...) در پاسخ آن دانست که باید برای بعداز خود جانشین تعیین کند. چنانکه با شرح موضوعاتی که در آن داستان (همچنین با داستان کشتن گاو بقره) پیگیری شد بالاخره فهمید که شایسته ترین فرد قومش کیست و سرانجام یوشع بن نون را به جانشینی خود برگزید. یوشع بعد از موسا توانست قومش را به سرمنزل مقصود برساند و آنها را هم در موضوعات آسمانی و هم زمینی یاری رساند. اما ایا ملت اسلام بالاخره خواهد دانست که چه کسی شایسته رهبری دینی آنها است؟ این مشکل اسلام  از همان ابتدای کار و درست بعد از رحلت پیامبر گرامی کمآکان یکی از اهم کجروی های مسلمانان است و مسلمانان از آن تاریخ تا کنون هنوز نفهمیده اند که نمی باید موضوعات معنوی و زمینی را باهم قاطی کنند. به همین خاطر است که آنها همواره مقوله ولایت را که امری اسمانی است و از مرتبه الهی است به مرتبه "دون خدا" تنزل داده اند و تا می توانند دین و قدرت را بهم مخلوط می کنند. ایشان از همان زمان تاکنون همواره در پی کسانی بوده و هستند که قدرت طلب و دون خدا بوده اند. به همین خاطر هم است که به نشانه قرآن اغلب ایشان"چیز پست تر را جانشین چیز بهتر کرده اند" و به همین خاطر هم همه شان (چه شیعه و چه سنی) امروزه "به ذلت و مسکنت و خشم خدا گرفتارند". و این نیست جز این که "ایشان ایمانشان را با کفر عوض کرده اند و این چنین میانه راه را گم کرده اند".

موضوع "گم کردن میانه راه" باز به مسئله امر هدایت مربوط می شود. یعنی اینکه راه هدایت راهی است که می باید از میانه آن (یا با میانه آن) رفت. چراکه راه هایی که در حواشی راه حق قرار دارند همه پر خطر و گمراه کننده اند. بقول حافظ:

از هر طرف که رفتم جز وحشتم نیفزود

زنهار ازین بیابان وین راه بی نهایت

میانه راه (صراط المستقیم)درعین حال به موضوع ولایت و امر رهبری دینی اشاره دارد. او کسی است که راه را پیشتر رفته و به همه مراتب و منازل و حواشی آن آشنا است. به همین خاطر راهنمای راه است و چون به راه آگاه است از میانه راه می رود. چنین کسی البته می تواند سالکان راه حق را رهبری کند و نگذارد که آنها در حواشی راه گرفتار خطرات راه و رهزنانی شوند که خود را به شکل و شمایل راه بران می آرایند.

آن سفر کرده که صد قافله دل همره او است

هرکجا هست خدایا به سلامت دارش 

سواءالسبيل (=ميانه راه) در عین حال می تواند به علائم و نشانه هائي اشاره کند كه برای راهیابی در ميانه راه ها قرار مي دادند تا مسير راه شناخته شود. باصطﻼح امروزی يعنى علائم راهنمایی و رانندگى. کسی که در مسیر راهش این علائم نباشد قادر به تشخیص راه درست نیست. از اینرو کسی که میانه راه را گم می کند کسی است که علائم راهنمایی را گم می کند. علائم هم یعنی آن نشانه ها و ایاتی که انسانها به سبب آنها می توانند در مسیر دین طی طریق کنند. اما اگر  آیات و علائم و نشانه های دینی در یک مذهب (بنا به شرحی که ایه 106 بیان کرد) منسوخ شوند البته آنهایی که از این نسخ بی اطلاعند راهی جز به سرگردانی و گمراهی نخواهند داشت. به هرحال معنای آیه این است که اگر کسی در مسیر هدایتش نتواند راه درست را از نشانه های الهی تشخیص دهد آنگاه به مسيرهاى ناشناخته و خطرناک و بی راهه منحرف خواهد شد. اینجاست که ايمان او به کفر بدل مي شود. ایمانی که به هرحال در آغاز حرکت و سلوکش ان را داشته اما در اثر گمراهی آن را به کفر بدل کرده است.

سواءالسبيل (=ميانه راه) به موضوع میانه روی و نگهداری حد اعتدال نیز اشاره دارد. چراکه در راه دین افراط و تفریط هر دو باطل است. کسی که سالک راه خدا است نه می تواند از طریق دین به دنیا روی آورد و ثروت اندوزی کند و در حد خطرناک و بیمارگونه اش ادعای حکومت کند و نه اینکه بر اثر تفریط از دنیا و افراط در سلوک از امور زندگانی روزمره خود باز ماند. انسانها اگر مذهبی اند وظیفه دارند میانه روی پیشه کنند. یعنی اینکه می باید کار کنند و از طریق کارکرد خود روزی خود را بدست آورند و زندگانی خود و خانواده خویش را از راه سالم  تامین نمایند. بعبارت دیگر، هیچ فرد مذهبی حق ندارد از طریق دین زندگی کند و با فروش موضوع و یا خدمتی مذهبی (به بهانه تبلیغ دین) امور زندگانی دنیوی خویش را تامین نماید. چه اگر چنین کند آنگاه ایمانش را با کفر بدل کرده است. اینها درواقع نمونه همان کسانی اند که از موسا خواستند که او از خدای خود برای آنها سبزی و خیار و عدس و سیر و پیاز بیآورد. منظور این است که به شغل آخوندی و فروشندگی موضوعات مذهبی نپردازید. چرا که اینهایی که مطلبی از مطالب مذهبی را می دانند و سعی می کنند که با عرضه کردن از راه ایراد سخنرانی و یا با چاپ کتاب و دیگر طرق معمول آن مطلب را بفروش برسانند (به موضوع دنیوی بدل کنند) مشمول این آیه اند. چراکه ایشان  درواقع کسانی اند که پیاز و عدس و سیرو خیار و ... سایر نیازهای زمینی شان را از راه دین بدست می اورند. اینها همه آن کسانی اند که بر اولیاء الهی (الهیونی که اجر و مزد نمی گیرند) حسادت می کنند و عاقبت با عقب راندن آنها و با تکیه زدن به مقام شان و تحریف آیات الهی و فروختن آنها مردم را از راه خدا گمراه می کنند. (موضوع آیه بعد)