علامه طباطبایی هم  گرچه  در تفسیر المیزان،  به کل سخنان ضد و نقیض مفسرین پیشین، شک کرده، اما بی آنکه به درستی شک خود واثق باشد و بر آن اساس تقسیر درست تری به دست دهد، باز در ترجمه و تفسیر این آیه نه تنها  به مسائلی پرداخته که حاکی از ایمان داشتن به همان فریبکاری هاست ، بلکه  ترجمه و تفسیر ش هم  به هیچ وجه با متن آیه و یا حتا واژه های آمده در آن همخوانی ندارد. دلیل اين مدعا  ترجمه ای است از متن عربی  کتاب المیزان. علامه در معنی این آیه می گوید :

شماره ها ی داخل پرانتز را نگارنده به قصد طرح پرسش های زير در برابر هر يک عنوان کرده است :

۱ - به نادرست چه چیزی را نسبت می دادند؟

۲ - نسبت دادن چه ربطی به معنی "تتلوا" از ریشه تلاوت کردن دارد؟ 

۳ - پس معنای تتلوا (= می خواندند) کجا رفت؟ 

۴ - این شیطانها چه کسانی بوده اند؟

۵ - چرا شیطانها؟

۶ - یهودیان چه چیزی را تبعیت کردند؟

۷ - کجای آیه راجع به سلطنت سلیمان صحبت شده که حالا سلیمان با سحر آن سلطنت را بدست آورده و یا نیآورده؟ (اگر قرآن از "ملک سلیمان" سخن می گوید منظور همین سرزمین فعلی اسراییل است و تاییدی بر اینکه سرزمین سلیمان قبل از این که "این شیاطین" پای شان به آنجا برسد  مهد حکمت سلیمانی بوده و آن را در برابر بابل آورده که گرچه مفهوم نامش " در خدا" است اما سرزمین بی در و بی صاحب آن مهد فریبکاری و عوامفریبی و نماد انحراف تاریخ تمدن ما است.)

۸ - شیطانها کجا به مردم سحر یاد می دادند؟

۹ - کجا یهودیان از هاروت و ماروتی که سحر به مردم یاد نمی دادند به نادرستی پیروی می کردند؟

این سخن ها به چه معنا ست؟

۱۰- مگر بعداز آنکه زنهار می دادند که ما فتنه و آزمایشیم آن وقت چه اتفاق می افتاد که هاروت و ماروت پیدایشان می شد که بخواهند به این مردمان سحر یاد بدهند؟

یهودیان بالاخره این چیزها (؟) را از آنها یاد می گرفتند که با آن میان زن و شوهر ها را اختلاف بیندازند و بهم بزنند

آن وقت چگونه است که به اذن خدا به کسی ضرر نمی زدند ؟!

 نکته ی قابل تأمل ديگر اينکه  درحالی که در اين آيه در قرآن ، تنها یکبار به  واژه ی "سحر" اشاره شده ، اما در ترجمه ی آن ، اين واژه با همان نوشتار عربی خود  جهار بار تکرار گرديده است.

اینها همه سئوالاتی است که  می بایست  پيروان"علامه"به آنها  پاسخ گويند.

مگر اينکه اگر از این ترجمه و این تفسیر نکته ای ، مطلبی- معرفت آميز -  دستگیر کسی شده، به ديگران هم آن را ابلاغ نمايد تا همگان بهره گيرند.

دريغا ... دريغا که امروزه کار ما مسلمانان  بی دليل به این فلاکت و ذلت نيافتاده  است.

 علامه طباطبایی در آخر مبحث با آوردن مقدمه ای در باب «بحث علمی» سخن از علوم غریبه و عجیبه کرده و با شرح مختصری از علومی که-  البته اگر اسمش را بشود علم گذاشت! -  نشان می دهد که او هم نکته اصلی را از موضوع و معنای آیه مزبور نگرفته و چون دیگر مفسران خشک مذهب کم و بیش  همان سخنان را  باور دارد .

به نظر نگارنده حتا برخی از شاعران و عارفان نیز هنگامی که در اشعار و نوشتار شان مسأله ی سحر را پيش کشيده اند و خواسته اند از  موضوع هاروت و ماروت در این آیه ی قرآنی استفاده ببرند، نظر به (اسراییلیات) و تفسیر هایی  نظر داشته اند که از اسراییلیات و نحوه اعتقادی اشعری مذهبان خشک اندیش بر می خيزد . چونان که مولانا در دفتر پنجم مثنوی می سرايد  : 

بود هاروت از ملاک آسمان

 از عتابی شد معلق هم‌چنان

سرنگون زان شد که از سر دور ماند

خویش را سر ساخت و تنها پیش راند

که در آيه ی مزبور اصلا ً سخنی از  معلق بودن هاروت و عتاب پروردگار در کار نيست . 

نظير اين مسأله ، داستان دزدیدن انگشتری سلیمان توسط ابلیس است که اغلب متالهین به آن اشاراتی کرده اند و ای کاش که در کنار آن ها،  اشاره ای هم به تاریخ یهود و تاریخ چگونگی خرابی معبد هیکل می رفت . چراکه نفس این داستان ها افزون بر آنکه به خرافات الوده است، از نظر معنایی هم با اصل متن آیه قرآن نسبتی ندارند .

به وضوح بايد گفت که  انطباق يک يک مراتب و عناصر اين قصه های من در آوردی با ترتيب و رديف و واژگان آمده در متن آيه ها غير ممکن و غير قابل تفسير است.  نگارنده حتا بر اين باور است  که اغلب اين قصه ها فاقد ارزش معرفتی است و نمی توان از آنها به عنوان تمثيل جهت دريافت نکات معنوی استفاده کرد. از اين رو  پرداختن به اين  افسانه ها - آن هم در حاشيه ی تفسير قرآن – نه تنها رهنمودی نمی دهد بلکه زيان بار و گمراه کننده است و آزادگان را از پژوهش به روی قرآن باز می دارد .

در حالیکه آیه به آشکارا مشخص می کند که موضوع شیاطین به ملاها و آخوندهایی اشاره دارد که در فریبکاری دست شیطان را از پشت بسته اند. در ابتدای سوره بقره ،  آیه  ی ۱۴ نيز  زمانی که قرآن  از ملاها و مذهبیون یاد می کند می فرماید: 

" و اذا لقوا الذین آمنوا قالوا امنا و اذا خلوا شیاطینهم قالوا معکم = و چون با مومنین روبرو می شوند می گویند ما هم مومنیم ، اما هرگاه با شیاطین شان (=  با بزرگان ، استادان ، مراجع شان) خلوت می کنند می گویند ما با شما هستیم". و دیوان و شیاطین  جز  همین رهبران معظم آخوندی که بحق بعضی هايشان شیطان های زمينی اند ، کسی نيست . و اينان همان شيطان هایی اند که بعد از سليمان نبی و در سر زمين او (= همین سرزمين کنونی اسراييل) ، با طرح هزاران خدعه و فریب و تحریف ، رهبریت دینی را از دست انبیاء و اولیاء خدا بیرون آوردند و بساط قدرت و سلطنت مذهبی  گستردند . بساطی که البته بدون حمایت و پشتیبانی کوروش و داریوش و خشایارشاه نمی توانست در آن سرزمین برپا شود.  و بدينگونه بود که آن یهودیانی که از بابل به اورشلیم آمدند توانستند با حمایت پادشاهان هخامنشی و فرمان آنها و قدرت شمشير آنها ،  در کتاب خدا دست ببرند و آن را به نفع سیاست تحریف کنند و مردم یهود را تا سالهای سال يعنی تا زمان  خرابی دوباره معبد هیکل ، به  پيروی از خود وادارند. کسانی از قبيل زربابیل و نحمیا و مردخای و.... و بعدها در زمان پادشاهی خشایارشاه ، عزرای کاتب (سردسته همه فریبکاران تاریخ) که تورات را دوباره باز نويسی کرد  و تا آنجا که توانست دین را به بازی های سیاسی آلوده ساخت . در نتیجه مردم یهود خاطره خشم خدا و نابودی معبد سلیمان را فراموش کردند و دوباره همان راهی را  که پیشتر- پیش از نابودی اول معبد هیکل-  می رفتند، در پيش گرفتند. اينگونه پیروی  ها باعث شد  که یهودیان هرگز پیامبران راستین خدا از قبيل زکریا و یحیا و عیسا را ، درک نکرده  و به انتقادات آنان  گوش  فرا ندهند . تا آن که در سال ۷۰ میلادی ، حدود سی سال پس از مصلوب کردن عيسا ،  خدای ابراهیم بر مردم بنی اسراییل خشم گرفت و اين بار  با حمله امپراتور تایتس رومی همه آن بساط فريبکارانه برچيده شد . اگر چه  بساط آخوندهای یهودی  در حدود سال ۷۰ میلادی برچیده شد اما کتاب فریب و خدعه  و آموزه های آنان همچنان باقی ماند و پس از مدت زمانی با اندک تغييری در شکل اما به  همان شیوه و با همان  آموزش،  ابتدا به مسیحیت و سپس به اسلام راه یافت.

بر اين بنياد است که هم ملایان مسیحی و هم  مسلمان از همان نوشته هایی پیروی می کنند که آنها را  شیاطین در ملک سلیمان نوشته اند . و منظور  از نوشته ها همانا  درسهایی است که فقها و ملاها و آخوندهای مسلمان و مسیحی ، از ملاها و احبار قوم یهود فرا گرفته و از  آن تبعیت می کنند و  در واقع آنها بجز  موضوعاتی نيستند که مذهبیون  هر مذهبی همه را از شیاطین (ملاها و رهبران مذهبی) یهودی گرفته اند، که آنها نیز این تعلیمات را از آیین های مقلوب شده و مرسوم در بابل اقتباس کرده  و به سرزمین سلیمان برده اند .

دليل اينکه امروزه پژوهشگران فرهنگ شناس به  رگه های مشابهی از باورهای آشوري  و کلدانيانی و بابلي و نيز  زرتشتی ها و ميترايسم ها در ادیان ابراهیمی بر می خورند ، اين است که کتاب مقدسی که به دست ما رسیده بوسیله یهودیانی ( از قبيل عزرای کاتب) که از بابل به اورشلیم بازگشتند ، نوشته شده ، که بی ترديد برخی از خواسته باورهای بابلی را در آن گنجانده اند .     

" و اتبعوا ما تتلوا الشياطين "  ... (= و تبعيت کردند آنچه را که شياطين پيروی کردند.) 

تتلوا از مصدر تلاوت (= خواندن) و در قرآن کریم به معنی پیروی کردن است. چراکه در تلاوت (= خواندن قرآن) انسان ناگزير است مفهوم واژگانی را پيروی کند  که خود آنها پی يکديگر را گرفته اند و به عبارتی به دنبال هم آمده و يکديگر را پيروی می کنند  (3) به همین خاطر هرکجا در قرآن مشتقات مصدر تلاوت به کار گرفته شده ، به گونه ای اشاره به آموزش و پرورش و پیروی کردن دارد.

بايد توجه داشت که  واژه ی تلاوت اصلا ً ويژه ی کتاب های الهی است  البته کتاب هايی که ، مورد دستبرد قرار نگرفته باشد، واژگان و جمله های آنها مخدوش نشده باشد و آيات در آنها يکديگر را پيروی کرده و به منظور هدایت يکی پس از ديگری  آمده باشند.  با تلاوت اينگونه کتاب ها، معانی یکی پس از دیگری بهم وصل می شوند و انسان ناچار به تبعيت می شود. مثل خواندن رمز و کشف سِرّ از نامه ای سربسته که آدمی با خواندن نخستين نشانه و جمله ی رمز آميز  ناگزير به ادامه ی آن می شود.

تلاوت آیات قرآن کریم نيز اگر انسان آن را درست بخواند، همچنين است. زيرا با تلاوتِ يکی پس از ديگری آيات،  معانی آنها را نيز يکی پس از ديگری  پیگیری می کند و درنتیجه به هدایت می رسد.

اگر تلاوت ، تلاوت رسول و معصومین از آیه های کتاب الهی باشد، به پاکیزگی روح و تعلیم کتاب و حکمت  می انجامد. اما اگر آنچه باشد که شیاطین می خوانند سر انجامی جز آموزه های غلط و عملکردهای زشت و گمراه کننده  نخواهد داشت .

چنانچه آیه ی  ۱۲۱ سوره بقره می فرماید :

و در ادامه آیه نيز می فرماید: 

آنها که آیه را درست می خوانند  همانا مؤمنان اند ؛ حال آنکه کافران همان زیانکاران و کسانی هستند  که حق تلاوت قرآن را درست ادا نمی کنند.

علت اينکه قرآن اين پراکنده گويان را زیان کار (= خاسر) می نامد اين است که تبعيت از سخنان پريشان آنها ، انسان را گمراه در نتیجه به زيان می رساند .  و برای همين است که قرآن در مورد تلاوت، فقط تلاوت رسولان و معصومین و راسخون فی العلم را موجه و  تلاوت غیر ایشان را همه زیان بخش می داند. چنانکه در تأیید اين موضوع در آیه ی ۱۵۱ سوره بقره 2 و یا آیه ۲ سوره جمعه۶۲  می فرماید:

"هوالذی بعث فی الامیین رسولا  منهم یتلوا علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه و ان کانوا من قبل لفی ضلال مبین . 

او ست آن که از میان انسانهای معمولی (نه ملاها و نه دانشگاهیان) رسولی برانگیخت. رسولی که آیات او را بر آنان می خواند و آنان را پاک می کند و به ایشان کتاب و حکمت  را می آموزاند  در حالیکه قبل از آن در گمراهی آشکار پیچیده شده بودند".

اينک اگر به تفسیر مفسرین از آیات همین سوره بقره  نگاهی بياندازيم ، در می يابيم که چون هیچکدام از  آنها قرآن را تلاوت نکرده اند، يعنی بنيان کارشان از آغاز به نادرست بوده ، بنابراين هيچکدام هم نتوانسته اند به درستی آن ها را تفسير و حتا ترجمه نمايند و آنچه ارايه داده اند جز جملاتی بريده بريده و از هم  گسسته و دست و پا شکسته چيز ديگری نيست. از اين جهت هيچ آيه ای  ربطی به آیه ی قبل و بعد خود ندارد و هرکدام  از آنها جدا سر ند و راه مبهم خود را می روند. از این رو از خواندن اين تفاسير نه تنها معرفتی که می باید به پاکیزگی روح و آموزش کتاب و حکمت دین خدا بيانجامد، به خواننده منتقل نمی شود ، بلکه خواننده بيشتر سر در گم و پریشان حال می گردد .

بديهی است که اگر این مفسرین خود در این کار درست عمل کرده بودند ؛ و اگر کتاب خدا را از طریق رسولش خوانده بودند - نه شیاطین بابلی-  قطعا به اندازه کاقی پاکیزگی و خلوص نیت حاصل می کردند تا آيات خدا را این چنین بریده بریده و بی محتوا تفسیر نکنند و بی شک  امروز  ما مسلمانان چنین پريشان احوال و آماج ستم نبوديم .

"و سلیمان کفر نورزید"

 یعنی سلیمان به عهد خدا و تورات کفر نورزید . سليمان هرگز نخواست بجای تلاوت تورات و یاد دادن کتاب و  آموختن حکمت الهی ؛  درس هایی که پایه های دین کفرآمیز و مذهب مردسالار اند و میان مردان و  زنان (همسران) فرق می گذارند؛ از قبيل تقلید و  فقه و معاملات و نجاسات  یاد بدهد . (موضوع هايی که در همین آيه به آن ها اشاره می شود) . بلکه سلیمان حکمت می آموخت و مردم را به عدالت و انصاف (برابری حقوق مردان و زنان) و کرامت انسان (چه زن و چه مرد) سفارش می کرد.  
حكمت علم دین و علم حکومت است و  ميان خوب و بد ؛ هدايت کننده و ضلالت دهنده حکم می کند.   حکمت دانش داوری است و سر و کارش با موضوع انسان و  شناخت قوانين هستى و راه نجات و رستگاری انسان است.  علم حکمت به این مطالب می پردازد که انسان کیست و چرا هست ، چگونه به این جهان آمده ، در  کجای جهان ایستاده ، و چگونه می تواند خود را از این ورطه گمراهی نجات دهد.

حکمت،  چون فلسفه علمی فراگرفتنی نیست که به چیستی چیزها بپردازد. در فلسفه، فيلسوف بر حسب شناخت ظاهری پديده های پيرامون انسان، تا آنجايی که عقلش می رسد، تعريفی به دست می دهد. از اين رو می توان به نظريات فيلسوفان و نوع نگرش آنان نسبت به پديده ها شک کرد. درحالی که حکمت دانش لدنی و الهی است که از جانب خدا نازل می شود.  همچنين حکمت نه آن موضوعی است که امروزه به فقه مشهور است . چرا که فقه به مسائلی از قبيل معاملات و عقود و ازدواج و طﻼق و احکام پاکی و نجسی می پردازد

و فی الواقع  اصل فقه هم در كلام انبياء به اين معنا يی كه امروز بدان تعبیر می شود  نبوده، اين معنی را عده ای که بر کرسی ریاست مدهب نشسته اند بر حسب تعریف دلبخواه خود از فقه بدست داده اند.

صدرالدین شیرازی (معروف به ملاصدرا)  هم در کتاب "رساله سه اصل" (۴) می گوید:  

" و اکنون پیش طالبان علم (دین) این زمان فقه عبارتست از استحضار مسائل طلاق و عتاق و لمان و بیع و سلم و رهانت و مهارت در قسمت مواریث و مناسخات و معرفت حدود و جرائم و تعزیرات و کفارات و غیر آن. و هرکه خوض درین مسائل بیشتر می کند، و اگرچه از علوم حقیقیه هیچ نداند، او را افقه می دانند. و نزد ارباب بصیرت چنانچه از موادی "لیتفقهوا فی الدین و لینذروا قومهم اذا رجعوالیهم" معلوم می گردد آنست که فقیه کسیست که بیش از همه کس از خدای ترسد و خوف و خشیت در دل وی بیشتر باشد...."   

از اینرو فقیه به کسی گفته می شده كه به باطن امور معرفت داشته ا(= اولوالالباب) . و فقه به خرد ناب اطلاق می شده و بر خلاف فلسفه که علمی است آموختنی، علم فقه قلبی و لدنی و باطنی است. قران در خصوص کژاندیشان مذهبی در  آيه ی 179 سوره اعراف  می فرمايد :

"لهم قلوب ﻻيفقهون بها" يعنی آنها را قلب هايى است كه با آن تفقه (= ژرف انديشی)  نمي كنند.

 همچنانکه گفته شده  پایه گذار حکمت در یونان  هرمس است و در چين دائو و کنفسیوس و در هند کتاب کلیله دمنه  که کتاب حکمت است و در ايران حکمت خسروانی بوده است که تعاليم زردشت بر اساس آن قرار دارد ؛ در سر زمين فلسطين هم سليمان نبی از نخستين کسانی است که مراتب عملی حكمت الهی را با توجه به روش تعلیمی انبیاء پیشین تعلیم می داده است.

در کتاب مقدس، کتاب اول پادشاهان (۷ :۳) آمده است که:

قرآن کریم هم در آيه 269 بقره  می فرمايد:

 "پوتى الحكمة من يشاء و من يوت الحكمة فقد اوتى خيرآ كثيرآ = خداوند حكمت را به هر كه خواهد مى دهد و هر كس را كه حكمت دادند او را خير فراوان دادند."
چراکه حکمت علم شناخت به حقیقت و علم قضاوت و عدالت و انصاف است و آنکه این چیزها بداند هم راه به رستگاری معنوی می برد و هم به راه آبادانی و زندگانی این جهان. زیرا حکیم به حقیقت آگاه است و آنکه به حقیقت داناست به انصاف و برابری حکم می کند. چنانکه  وقتی حافظ می گوید که :

به صبر کوش تو ای دل که حق رها نکند

چنین عزیزی نگینی به دست اهرمنی

مزاج دهر تبه شد درین بلا حافظ

کجاست فکر حکیمی و رای برهمنی

منظورش از "حکیم" حکيم و فرزانه الهی است. کسی که حکمت را از عالم بالا دریافت می دارد و واقف به اسرار علم دین و حکمت الهی است و بی ترديديم که قطعا فیلسوفان آنهم فیلسوفان مذهبی  مورد نظر او نيستند .     

اما از زمانی که یهودیان بابلی با حمایت پادشاهان هخامنشی به سرزمین فلسطین بازگشتند، در آنجا ( = ملک سلیمان) موضوعاتی را (از قبيل  موضوعاتی که در کتب رساله عملیه مراجع شیعه آمده ) که از بابل با خود آورده بودند تعليم ميدادند.

 بر اساس اين موضوعات که از کتاب مغانهای میترایی و زرتشی اقتباس شده بود ، يهوديان بابلی می توانستند، مردم یهود ، بویژه مردم ساکن فلسطین را بنوعی که منافع شان نيز تامین شود،  بفريبند.

 این "مطالب سرگرم کننده و  خواندنی" که  ظاهرا ً همان مطالبی است که در تلمود بابلی جمع آوری شده و شباهت بسياری به مطالب ونديداد اوستا و رساله های عملیه مراجع "شیعه" دارد  همان موضوعاتی بود که مردم یهود در سرزمین سلیمان آنها را  می خواندند و از آنها  تبیعیت می کردند

و مفاد آنها برعکس حکمت سلیمانی که انسان را به راه حق رهنمون می کرد عاری از حقيقت و در نتيجه دور از  هدایت بود و  از آنجایی که ریشه در قدرت طلبی داشت، مردم با خواندنشان نه تنها از خود بيگانه می شدند بلکه به دليل اينکه موضوعاتش به دور از عدالت و انصاف بود مردان را جسور می کرد و به این طریق به اختلاف  ميان مردان و زنان دامن می زد. چرا که آن مطالب برای مردان امتياز بسيار قايل شد ه و آنها را به تجاوز به حقوق زنان جسور می نمود. یعنی مذهب ایشان مذهبی مرد سالاری بود .

برای آنکه بهتر به این مسئله پی ببریم می باید این مطلب را از یکی از موضوعات آمده در کتاب عزرا (باب نهم) از کتاب عهد عتیق پی بگیریم. آنجا می خوانیم که :

حال ای خداوند بعد از این چگوییم زیرا که امر ترا ترک کرده ایم (یعنی اینکه پسران ما با دختران اقوام دیگر ازدواج کرده اند و خون یهودی و زمین یهودی را نجس کرده ایم و اینچنین مرتکب گناه شده ایم) چنانکه انبیا امر فرموده اند که : آن زمینی که شما برای تصرف آن می روید (!) زمینی است که از نجاسات امتهای کشورها نجس شده است و آن را به رجاسات و نجاسات خویش از سر تا سر مملو ساخته اند. پس الآن دختران خود را به پسران ایشان مدهید و دختران ایشان را برای پسران خود مگیرید و سلامتی و سعادتمندی ایشان را تا به ابد مطلبید تا قوی شوید و نیکویی ان زمین را بخورید و آن را برای پسران (توجه کنید برای پسران) خود به ارثیت ابدی واگذارید. و بعد از همه ی این بلاهایی که به سبب اعمال زشت و تقصیرهای عظیم ما بر ما وارد شده است با آنکه تو ای خدای ما ، ما را به کمتر از گناهان ما عقوبت رسانیده و چون خلاصی به ما داده ای آیا می شود ما بار دیگر اوامر ترا بشکنیم و با امتهایی مرتکب این رجاسات شده اند مصاهرت (ازدواج) نماییم و آیا تو بر ما غضب نخواهی کرد و ما را چنان هلاک نخواهی ساخت که بقیتی و نجاتی باقی نماند؟  ای یهوه خدای اسراییل تو عادل هستی ، چونکه بقیتی از مثل ما امروز ناجی شده اند اینک مابه حضور تو در تقصیرهای خویش حاضریم زیرا کسی نیست که به سبب این کارها در حضور تو تواند ایستاد."

داستان عزرا اینجا ختم نمی شود بلکه او با این شارلاتان بازی هم میخ خودش را در زمین فلسطین می کوبد و هم اینکه تمامی مادران و فرزندان را از پدران یهودی شان جدا می سازد . در باب دهم سطر نهم می خوانیم:

"پس در روز سوم که روز بیستم ماه نهم بود همه مردان یهودا و بنیامین در اورشلیم جمع شدند و تمامی قوم در سعه خانه خدا نشستند و به سبب این امر و به سبب باران سخت می لرزیدند. آنگاه عزرای کاهن برخاسته به ایشان گفت شما خیانت ورزیده و زنان غریب گرفته جرم اسراییل را افزوده اید. پس الآن یهوه خدای پدران خود را تمجید نمایید و به اراده او عمل کنید و خویشتن را از قومهای زمین و از زنان غریب جدا سازید. تمامی جماعت به آواز بلند جواب دادند و گفتند چنانکه بما گفته ای همچنان عمل خواهیم نمود اما خلق بسیارند و وقت باران است و طاقت نداریم که بیرون بایستیم و این امر کار یک روز و دو روز نیست زیرا در این باب گناه عظیمی کرده ایم."

اینها همه نمونه آن قضاوتهایی است که عزرای کاتب و یاران  بابلی اش در حق مردمان ساکن اورشلیم اعم از اسراییلی و غیره کرده اند. او از کوروش ، آنهم کوروشی که برای مردوک بت بابلیان قربانی می کند، بنام ناجی و مسیح قوم بنی اسراییل یاد می نمايد. اما هم او  کسی است که برعلیه قوم خود و هزاران تن از زنان و فرزندان اقوام مجاور ش ، حکمی چنین ظالمانه می دهد. در فرمان خشایارشاه به ایشان آمده هرکس مخالف رای شما (منظور رای عزرای بابلی در ساختن خانه هیکل) عمل نماید از خانه اش تیرک چوبی بگیرید و او را همآنجا به صلیب بکشید و خانه اش را مزبله کنید تا دیگر کسی جرات مخالفت کردن با شما را نداشته باشد. (عزر۱ ۱۱:۶) آری آنها این چنین خانه هیکل را بنا ساختند. اینان همان کسانی هستند که ابایی نداشتند به خشایارشاه دختر بدهند (منظور استر قهرمان یهود است) اما وقتی پای شان به اورشلیم رسید هزاران مادر و فرزند را به بهانه نجس کردن خون یهودی کشتند و آواره ساختند. اینها همه دلیل بر این است که دین آنان دین قدرت طلب و دین مفارقه ميان مردان و همسرانشان بود . آنان با ارايه ی اين دين به زنان زیان می رساندند و موجب فساد و قتل و غارت می شدند.         

اين آيه نيز در ادامه آيه ی پيشين است، چرا كه آيه ی قبل با اين جمله تمام شد :

"و بداست آنچه به آن نفس شان را فروختند اگر مي شد كه بدانند" يعنى آنچه را كه آنها به دست آوردند نه تنها  حامل خير و منفعتى نبوده بلكه شرور و زیان بار  نيز بوده است. در حاليكه اگر  انسان به این نابرابری ها پی ببرد و چنانچه به خدا قلبا ً ايمان يابد  و افزون بر آن اگر پرهیز کند، آنگاه از جانب خدا براى او معرفتى حاصل می شود که از هر جهت  حامل خير و فراوانى و بركت و گسترش و انبساط معنوی و سلامت روانی است . و اين مرتبه البته برای کسی  حاصل مي آيد که پرهيز کار باشد .

 "چنانچه آنها ایمان می داشتند و پرهیز می کردند"  اينجا مشخص می شود که ايمان به تنهايی  کافی نيست بلكه خیر خدا زمانی برای کسی حاصل می شود که افزون بر ایمان ، پرهيز کاری هم داشته باشد، یعنی سلوک داشته و مراقب و مواظب اعمال و رفتار خويش باشد.

در  بسیاری از آيات قرآن کریم آمده که بشارت از آن کسانی است که مؤمن و متقی اند. آیه های ۶۲ ، ۶۳ و ۶۴ سوره یونس می فرمايد : " همانا آگاه باشید که دوستداران خدا را نه بیمی خواهد بود و نه اندوهی . بر آنان که مؤمن و پرهیزکارند. برای آنان هم در زندگانی دنیایی و هم در زندگی اخروی  بشارت است  سخن خدا ( = وعده خدا) بر خود استوار خواهد بود . و  پیروزی بزرگ  همان است". بنابراین کسانی که از خدا  طلب خیر می کنند ، اما به آنان  شر می رسد به جای اينکه خداوند را سرزنش نمايند ؛ باید در باور دینی و ایمان و تقوای خود شک کنند. چنانکه مهندس مهدی بازرگان زمانی در نهايت کمال بی معرفتی  گفته بود:

این سخن  به اين معناست که  مسلمانان می باید امیدشان را از  همه ی کسانی که  به نام خدا ظلم می نمايند قطع  کرده و در جستجوی راه ديگری برآيند. به نظر می رسد که بعد از شرح مطلب فوق نيازی به شرح بیشتر نیست جز این  اشاره که موضوع خیر - که امری است نازل شدنی-  حکمت است که موضوعش در تمامی این بخش از آیات قرآن بطور سربسته و نهان مطرح بوده است.

و این حکمت را خداوند  نه به کسانی چون  قشریون مذهبی اعطا می فرمايد  و نه به اربابان ایشان که همانا  کاهنان، ملاها ، کشیش ها و مراجع ظالم  باشند . (مراجعی که به نام خدا فرمان می رانند و دستشان به ستمکاری و خونریزی آلوده است). مشرکان کسانی هستند که به نام خدا و به نام شراکت با او ، فرمانروايی می کنند  و دستشان به خون و ذهنشان به فساد آلوده است. بی گمانيم که مهندس بازرگان خود فرمانی مبنی بر قتل و خونریزی نداده است اما او بی شک  با مشرکينی که حکم قتل و خونريزی داده اند ، همپا شده و راه آنان را رفته است. همین مسأله کافی است که او در رده ی کسانی در آيد که اهل کتاب اند اما کفر ورزیدند.

و خدا صاحب فضل بزرگی است. یعنی آن کسی که  به انسان فضل و خیر و برکت و حکمت می دهد  خداوند است که  سرچشمه ی خير و برکت و منشاء اجر و پاداش دنيوی و اخروي ست نه مردم ، نه مراجع ایشان، نه دانشگاه ها و نه مراکزی که به انسانها پاداش و جايزه  می دهند. چون مرکز جایزه نوبل.

والسلام .

مآخذ و یادداشتها:

۱) تفسیر ابوالفتوح رازی ج اول ص ۲۶۸

۲) لغت نامه دهخدا