هماى گو مفكن «سايه شرف» هرگز / بر آن ديار كه طوطى كم از زغن باشد

منظورش همين سايه است كه با ظهور پيامبران , بويژه زماني كه پيامبران بعنوان رهبران جامعه از طرف مردمان پذيرفته مي شوند, در ميان يك قوم گسترده مي شود و بدين سان ايشان صاحب «سايه شرف» مي شوند. از اينرو برحسب باور اهل عرفان اگر ملتي« سايه شرف» نداشته باشد , آنگاه آن ملت كافر و قدر ناشناس خواهد بود و ديارشان بوسيله انسانهاي سفله و بي مايه اداره مي شود . در اين ديارها انسانهاي با فضيلت و خردمند از آنجا كه یا در حصر و زندان بسر می برند و یا خانه نشين می شوند و يا به كارهاي غير تخصصي شان مشغولند, قدرشان شناخته نمي شود. مثلش  همين سرزمين ما است كه افراد انديشمندش هيچگاه ارزش شان شناخته نمي شود و اغلب يا بعداز مرگشان ارجمند می شوند و یا اگر زنده اند در زندانها و تبعيدگاه ها بسر می برند و یا اینکه از مشاغل تخصصی شان بدورند و قدر وچودشان شناخته نمی شود. اين همان حالتي است كه ما به آن قحط الرجال مي گوييم. و منظور از رجال نه مردان است بلكه انسانهاي كارآمد و آزاده اي اند كه هر حقی را در جای خود می شناسند. ايشان اگر در انتظام امور جامعه بر سر كارها نباشند, آنگاه بايد بحال آن جامعه گريست.  ا 

حافظ در اين شعر درواقع همه ملتهاي قدرناشناس را نفرين كرده چراكه در جامعه آنها ارزش عارفان, خردمندان و سخندانان (بلبلان و طوطیان) از ملاها و هوچي گرها (کلاغها)كمتر است و ایشان در مقامی که شایسته آنهاست قرار ندارند. از آنرو حافط از خدا مي خواهد كه (هما = سيمرغ= جبرييل) را فرمان دهد كه سايه سعادت خود را از آن ديارها بردارد. چراكه آنها اصل را از نا اصل تشخیص نمی دهند بنابراین لیاقتش را ندارند . «آن من و سلوا را براي تان نازل كرديم». منظور این است که بواسطه ابر سعادت ما از آسمان بهشت برای شما مائده پاك نازل کردیم تا با خوردن آنها به رشد معنوی برسید.  مراد از «من و سلوا»  معالم و معارف پاك و ناب روحاني است كه از طريق آن امت موسي (البته تا زماني كه موسي _ یا در ميانشان زنده بوده) به رزق و روزي روحاني پرورش يافته اند . پس بعبارت آيات قرآني و سخن حافظ اگر بدبختي از آسمان بر مردم ايران و افغانستان و يا عربستان و عراق و ديگر سرزمينهاي باصطلاح «اسلامي» مي بارد از آنروست كه مردم اين سرزمينها بعلت قدرناشناسي از انديشمندانشان و ندانستن درست دين شان, فاقد سايه ابر سعادت اند. چراكه شرافت و حقيقت دين آنها  سالها است كه از آن سرزمينها دور شده است. ا

ا1 ) بمناسبت همزماني اين نوشتار با ايام نوروز اختصارا اشاره مي كنم كه: ا

جهان انجمن شد بر تخت اوي / از آن بر شده «فره» بخت اوي

بجمشيد بر, گوهر افشاندند/ مر آن روز را روز نو خواندند  ..... ا

جهان بد بآرام از آن شادكام / ز يزدان بدو نو بنو بد پيام

ا(يعني جمشيد روزي توانسته به کشور سامان بخشد كه از خدا پيامهاي نو به نو دریافت می کرده ) ا 

چو چندي برآمد برين روزگار / نديدند جز خوبي از شهريار

جهان سر بسر گشته او را رهي / نشسته جهاندار با فرهي 

..... تا اينكه او بدليل خودبيني گرفتار غرور مي شود و ادعا مي كند

هنر در جهان از من آمد پديد / چو من تاجور تخت شاهي كه ديد

جز از من كه برداشت مرگ از كسي / و گر بر زمين شاه باشد بسي

شمار از من, هوش و جان در تن است / بمن نگرود هركه اهريمن است

 چو اين گفته شد «فر» يزدان از اوي/ گسست و جهان شد پر از گفتگوي

مني چون به پيوست با كردگار / شكست اندر آورد و برگشت كار

چه گفت آن سخنگوي با ترس و هوش / چو خسرو شدي بندگي را بكوش

بيزدان هرآنكس كه شد ناسپاس/  بدلش اندر آيد ز هر سو هراس

بجمشيد بر, تيره گون گشت روز/ همي كاست ز و «فر» گيتي فروز

ازو پاك يزدان چو شد خشمناك / بدانست و شد شاه با ترس و باك

همي كاست زو «فره» ايزدي / برآورده بر وي «شكوه» بدي

در اوستا نيز (در زامياد يشت, بند 15) مي خوانيم : ا

فره ي كه از آن امشاسپندان است ...... , در بند 31  : ا

ا.... از آن جمشيد بود چنانكه بر هفت كشور پادشاهي كرد .... در هنگام پادشاهي او نه سرما بود و نه گرما و نه مرگ و نه رشك ديو. چنين بود روزگار او تا پيش از آنكه دروغ گويد و دهان به سخن نادرست ببالايد

در بند 34 : ا

آنگاه كه جمشيد دروغ گفت و دهان به سخن نادرست آلود «فر» آشكارا به پيكر مرغي از وي به بيرون شتافت. دروغ بستن جمشيد همين است كه گفته همه این کارهای نیک را خود او انجام داده و خدا و فره ایزدی در آن دخالت نداشته اند. چه جمشيدها كه نابود شدند و نفهميدند كه فره ايزدي با دیکتاتوری قرین نمی شود و خدا از دیکتاتورها هرچند که پیشتر پیامبر هم بوده باشند، بیزار است. ا

ا3 ) رجوع كنيد به دفتر اول مثنوي شريف در باب «خدو انداختن خصم در روي اميرالمومنين علي كرم الله وجهه» با مطلع : ااز علي آموز اخلاص عمل